लद्दाख प्रदर्शनमा पक्राउ परेका वाङचुक र महावीर पुनको कनेक्सन, ५ बर्षअघि आविस्कार केन्द्रमा आएका थिए

काठमाडौं । नेपालको जेनजी समूहले जस्तै भारतको लद्दाखलाई छुट्टै राज्यको दर्जा दिनुपर्ने माग राखेर भएको हिंसात्मक झडपमा २ जनाको ज्यान गइसकेको छ । थुप्रै प्रदर्शनकारी घाइते भएका छन् । सत्तारुढ भारतीय जनता पार्टीका कार्यालयदेखि कतिपय संरचना तोडफोड भएपछि लद्दाखका सामाजिक अभियन्ता सोनम वाङचुकलाई शुक्रबारै पक्राउ गरिएको छ ।

म्यागासेसे पुरस्कार प्राप्त गरेका वाङचुक नेपालमा आएर हालका शिक्षामन्त्री समेत रहेका आविस्कार केन्द्रका महावीर पुनलाई भेटेका थिए । १६ चैत, २०७७ मा नेपालमा आएका उनले पुनलाई आविस्कार केन्द्रमै गएर भेटेका थिए । ४५ मिनेट उनीहरुबीच कुराकानी भएको महावीर पुनले नै मिडियामा खुलासा गरेका थिए । शिलापत्र डटकममा १८ चैत, २०७७ मा महावीर पुनसँग फोनमा कुराकानी गरी १६ चै, २०७७ मा कीर्तिपुरस्थित आविस्कार केन्द्रमै भेट्न आएको समाचार प्रकाशित भएको थियो ।

लद्दाखलाई अलग राज्यको घोषणाको मागलाई लिएर अनसन बसिरहेकै समयमा हिंसा भड्कियो । वाङचुकले अनसन तोड्नुपरेको थियो । प्रदर्शन हिंसात्मक बनेर तोडफोड र आगजनी भएपछि उनले अनसन तोडेका थिए ।

वाङचुक पहिला जम्मु काश्मिरबाट लद्दाखलाई अलग गराउन आन्दोलनमा लागेका थिए वाङचुक । ३१ अक्टोबर २०१९ मा लद्दाख जम्मु काश्मिरबाट अलग भएको थियो ।
पर्यावरणविद्समेत रहेका वाङचुक सन् २०१९ पछि केन्द्र शासित लद्दाखलाई अलग राज्य घोषणा गराउनका लागि लागेका छन् ।

वाङचुकको एनजीओले विदेशी विनियम कारोबारको अनुमति नलिई अमेरिकी सहयोग लिएको, पाकिस्तानबाट समेत परिचालित रहेको आरोप लगाउँदै उनलाई पक्राउ गरेको भारतीय संचारमाध्यमले जनाएका छन् । उनलाई पक्राउ मात्र गरिएको छैन, उनको एनजीओको दर्तासमेत खारेज गरिएको छ । उनलाई एक बर्षदेखि २ बर्षसम्म धरौटीसमेत नपाउने कानुन लगाएर थुनामा राख्न लागिएकोमा भारतमा बिरोध भइरहेको छ । अभिनेता प्रकाश ए राजले उनलाई थुन्ने कार्य गलत भएको प्रतिक्रिया दिएका छन् ।

सन् २०१८ रामन म्यागेसेसे पुरस्कार पाएका सोनाम भारतको उत्तर पश्चिम हिमाली क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तन शिक्षासम्बन्धी काम गर्ने आविष्कारक हुन् ।
महावीर पुन पनि म्यागेसेसे पुरस्कारबाट सम्मानित व्यक्ति हुन् । लद्दाखमा सोनम वाङचुकले ‘स्टुडेन्ट एजुकेसनल एण्ड कल्चरल मुमेन्ट अफ लद्दाख’ स्थापना गरेका छन् ।

त्यसो त उनले सरकारी विद्यालयमा सुधार गर्न सन १९९४ मा अपरेशन न्यू होप पनि सुरु गरेका थिए । गत वर्ष भारत र चीनबीच लद्दाख क्षेत्रमा तनाव बढेको समयमा उनले सोलार हिटेड टेन्ट बनाएका थिए ।