के बेसार खानै नहुने जिनिस हो त ?

हिजो प्रधानमन्त्रीले राष्ट्रिय सभालाई सम्बोधन गर्दा बेसार तातोपानीलगागतका घरायसी भान्सामा प्रयोग हुने चिजवस्तुको प्रयोगले कोरोना जित्न सकिने कुरा बताए । तर यसलाई मूलधारका पत्रिका तथा सामाजिक संजालले प्रधानमन्त्रीले कोरोनाको औषधि नै सिफारिस गरे भनेर मजाक, आक्रोश र कुण्ठा पोखे । नेपाली भान्सामा सदियौंदेखि प्रयोग हुँदैआएका बेसार, टिमुर, लसुन, अदुवा, मरिच, जिरा आदिमा कुनै न कुनै खालको औषधीय गुण छ र यसको निरन्तर प्रयोग आजसम्म भैरहेको छ ।

के हो बेसार ?

बेसार एउटा जिन्जिवेरसी (Zingiberaceae) परिवारको कन्दमूल हो । यसको वानस्पतिक नाम “करक्यूमालोगा” हो । विशेष गरी यो दक्षिणी तथा पूर्वी एशियाको कन्दमूल हो तर हाल यो विश्वभरी सम्पूर्ण देशमा प्रयोग हुने गर्दछ । बेसारमा हुने नाम “कुरकुमिन”नामक जैविक रसायनका कारण बेसार पहेंलो देखिएको हो । यस रसायनमा औषधीय तत्व पाइन्छ । पौष्टिकतत्वहरुको रुपमा बेसारमा भिटामिन “ए” १७५ प्रति सयग्राममा, केहीमात्रामा भिटामिन“बि”, “बि–२”, “सी” र खाद्यउर्जा ३९० क्यालोरी प्रति एकसय ग्राममा पाइन्छ भने खनिजमा क्याल्सियम, फस्फोरस, फलाम आदि प्रचूर मात्रामा पाइन्छ । यसर्थ बेसार खानाको रंग बदल्ने एउटा तत्व मात्र नभएर गुणकारी जडीबुटी पनि हो ।

बेसार कुनै खाएको एक घण्टामै ज्वरो घटे जस्तो प्रतिक्रिया देखाउने “एन्टिवायोटिक”होइन, अझैसम्म सारा विश्व नै कोरोनाको औषधि पत्ता लगाउन नसकेर हैरान भएको यो अवस्थामा कोरोनाकै औषधिको रुपमा बुझ्नु त झन् मुर्खता हो । तथापी रोग र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमताको विषयमा ब्यापक अध्ययन अनुसन्धान भएका छन, आज संसारभरका खानामा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने तत्वहरुको प्रयोग ब्यापक रुपमा बढेको छ । बेसारमा पनि यस्तै औषधीय गुण भएका कारण एउटा प्रमाणित बनस्पतिको रुपमा स्वीकार गरिएको छ ।

पूर्वाग्रही तर्क

देश सञ्चार अनलाइनले प्रधानमन्त्री ओलीको बेसार महात्म्य शीर्षकमा बेसार के हो ? किन सदियौंदेखि हाम्रो भान्सामा प्रचलित छ भन्ने कुराबारे त केही लेखेको छैन तर जुनसुकै कुरामा पनि लान्छाना लगाउन ब्यक्तिगत तवरमा निम्नस्तरको टिप्पणी गरेको छ ।

त्यस्तै ट्वीटरमा सक्रिय डाक्टर सुधांशु केसीले के जण्डिसमा बेसार खाएर पहेंलो हुने भए साग खाएर आँखा हरियो हुन्छ त भनी प्रतिप्रश्न गरेका छन ।

यद्यपि विषयविज्ञ मानिएका डाक्टरहरुले यस्तो तर्क गरेतापनि हरियो सागमा पाइने भिटामिन र मिनरल्सले आँखामात्रै होइन हाम्रो शरीरलाई चाहिने आवश्यक तत्व पूरा गर्न मद्दत गर्दछन् । त्यसैले होला हाइस्कुलमा आँखाको सुरक्षा र निरोगिताको लागि भात बहादुर र सागबहादुर भनेर पोष्टर टाँसिएका हुन्थे । त्यस्तै सामाजिक संजालमा धेरै फलोवर्स भएका र गगन थापा मन्त्री हुँदाका सल्लाहकार डाक्टर रामेश कोइरालाले पनि सधै झै बेसारको सन्दर्भमा पनि निम्नस्तरकै प्रतिक्रिया दिएका छन् । उनले प्रधानमन्त्रीको स्वास्थ्य अवस्थाबारे ब्यंग्य गरेका छन् ।

बेसारका पक्षमा

बेसार साँच्चै स्वास्थ्यको लागि लाभदायक छ त ? भन्नेबारेमा सीएनएनमा सन् २०१८, अगष्ट ७ मा मार्टिजा मोल्यूटको एउटा लेख छापिएको छ । उनले बेसार मधुमेह, बाथ, कपाल झर्ने, शीघ्रपतन, आँखाको कमजोरी क्यान्सर लगायतका रोगमा लाभकारी हुने उल्लेख गरेका छन् । त्यसै लेखमा नेशनल सेन्टर फर कम्पिलीमेन्ट्री एण्ड इन्ट्रिग्रेटिभ हेल्थका उपनिर्देशक डा. क्राइङ होपले भोजनमा बेसारको उत्तम प्रयोगले भारतीय उपमहादिपमा आन्द्राको क्यान्सरको दरमा कमी आएको कुरा उल्लेख गरेका छन् ।

त्यस्तै इम्पेरियल कलेज लण्डनका नेत्र विशेषज्ञ प्रोफेसर डा. फ्रान्सेसा कोर्डिरोले बेसारको उचित मात्राको प्रयोगले आँखालाई फाइदा पु¥याउने र दिनमा २ सय मिलिग्राम बेसार खानपुर्ने बताएका छन् । त्यस्तै उनले अगाडि भनेका छन्, अलजाइमरका लागि पनि यो उपयोगी हुन्छ । त्यस्तै २०२० अप्रिल ७मा बीबीसीमा प्रकाशित एउटा लेखमा बेसार स्वास्थ्यको लागि उपयोगी हुने बताइएको छ । त्यसैगरी न्यूयोर्क टाइम्समा २०१९ अक्टोवर १६ मा प्रकाशित एउटा लेखमा पनि बेसार उच्च कोलेस्ट्रोल, उच्च ज्वरो, डिप्रेसन, मधुमेह, जोर्नी दुखाई आदिमा उपयोगी हुने कुरा उल्लेख छ । पोषणविद् डा. अरुणा उप्रेतीले २०७४ पुस महिनाको हिमालखबर पत्रिकामा हरेक भान्सामा पाइने बेसार मानव स्वास्थ्यको लागि वरदान हो भनी लेख्नुभएको छ । उहाँले खाना अपच, रगत सफा गर्नेदेखि लिएर सौन्दर्यका लागि समेत बेसार गुणकारी भएको उल्लेख गर्नुभएको छ ।

अन्तमा

अहिले मूलधारका पत्रिका, बौद्धिक क्षेत्र, सामाजिक संजाल सरकारले जे गरे पनि बिरोध गर्ने, रोक्ने, असफल पर्ने कलुषित मनसायले संगठित भएको देखिन्छ । हिजो बेलायत पढेका शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री हुँदा कोलम्विया युनिर्भसिटीमा बोलेको अंग्रेजी कुरालाई जिब्रोको कमजोरी भन्नेहरु आज केपी ओली १० कक्षा पढेको भनेर होच्याएर मजाक गर्दैछन । यथार्थमा के हो भने समाजको एउटा यस्तो बर्ग छ जसले जो सुकै सत्तामा भएर के भयो र त्यसैले शासन गर्दछ । चाहे पत्रकारका नाममा होस, चाहे फेक न्यूजको नाममा होस चाहे ब्यापारी वा बुद्धिजीवी । आखिर शासन उनैको चलेको छ । बेसारको सार के हो भने बेसार कुनै इन्जेक्सन होइन तर हाम्रो स्वास्थ्यका लागि अनेकौं फाइदा छन् ।