ट्रेडमार्क चोरी गर्नेहरूको पहुँच प्रधानमन्त्रीदेखि न्यायाधीशको बेडरुमसम्म

काठमाडौं । सरकार विदेशी लगानी आकर्षित गर्नका लागि लगानी सम्मेलनमा करोडौं रुपैयाँ खर्च गर्छ । सरकारका उच्च अधिकारीदेखि मन्त्रीसम्म विदेशबाट लगानी भित्र्याउने सुगारटाइ दैनिक गर्दछन् । तर विदेशी लगानीकर्ता नेपालमा आएपछि सबैभन्दा पहिला ठोक्किने उद्योग बिभाग हो । उक्त बिभागको काम कारबाही देखेपछि विदेशी लगानीकर्ता फेरि फर्किएर आउन चाहँदैन ।

विदेशी लगानीकर्ताहरु सुरुमा ट्रेडमार्क दर्ता गर्न जाँदा उसको ट्रेडमार्क अर्कैले दर्ता गरिसकेको हुन्छ । ट्रेडमार्कबाटै सुरु हुन्छ, मुद्दा मामिलाको झन्झट । धारा तेल, रिलायन्सको सिमेन्ट प्लान्ट नेपालमा नआउनुको कारण सरकारी निकायको यस्तै झन्झटिला कामकारबाही नै हुन् ।

ट्रेडमार्क चोरीदेखि औद्योगिक वातावरण नभएकाले भारतीय सिमेन्ट उत्पादक कम्पनी रिलायन्स ग्रुप नेपालमा लगानी गर्नबाट हच्कियो । ४० अर्ब रुपैयाँ लगानी गरी दैनिक ७ हजार टन सिमेन्ट उत्पादन गर्ने प्रस्ताव गरेको रिलायन्सले नेपालमा उक्त ट्रेडमार्क अर्कैको नाममा दर्ता भइसकेको थाहा पाएपछि अन्तिम समयमा पछाडि हटेको थियो । उद्योग विभागमा ६ सयभन्दा बढी उद्योग तथा कम्पनीले ट्रेडर्माक चोरीको उजुरी दर्ता गराएका छन् । तर घुस विना कुनै पनि ट्रेडमार्कका मुद्दा टुंगो नलाग्ने गरेको गुनासो छ ।

नेपालमा कुनै पनि उत्पादनको ट्रेडमार्क दर्ता निकाय उद्योग बिभाग हो । ट्रेडमार्क दर्तादेखि त्यसको संरक्षण गर्ने दायित्व उद्योग बिभाग हो । तर उद्योग बिभागकै कर्मचारीको मिलेमतोमा ट्रेडमार्क चोरी हुँदा नेपालको छवि अन्तर्राष्ट्रिय रुपमै धुमिल पार्ने काम भइरहेको छ । ६ सयभन्दा बढी उत्पादनका ट्रेडमार्क चोरी भएका छन् । तर सरकार गम्भीर हुन सकेको छैन ।

धारा तेल, कुरमुरे, कान्साई नेरोलिक कम्पनीको पेन्ट, जापानी क्यालकुलेटर क्यासियो, कोकाकोलादेखि शुद्ध प्लस गुट्खाका ट्रेडमार्क चोरीमा सत्तारुढ दलनिकट पहुँचवालाहरु नै रहेका छन् । उनीहरुको पहुँच प्रधानमन्त्रीदेखि सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश र प्रधानन्यायाधीशको बेडसम्मै छ । ट्रेडमार्क चोरीका नाइकेहरु वर्तमान केपी ओली सरकारकै अति निकट ब्यापारीहरु मोतिलाल दुगड, कैलाशचन्द्र गोयल हुन् । दुगड र गोयलको पहुँच प्रधानमन्त्रीदेखि सर्वोच्चका न्यायाधीशको सयनकक्षसम्म रहेको छ । उनीहरु न्यायाधीश नै नियुक्त गराउने हैसियतमा छन् ।

ओलीका अति निकट विवादास्पद ब्यापारी मोति दुगडले भारतीय कम्पनीको कुरकुरे ब्रान्डको ट्रेडमार्क नेपालमा दर्ता गरेका थिए । तर, भारतीय कम्पनीले कुरकुरे ब्रान्ड उत्पादनको अनुमति पेप्सीकोलाको उत्पादक बरुण बेभरेजलाई दिएको छ । बरुण बेभरेज उद्योग विभागमा कुरकुरे ब्रान्डको ट्रेडमार्क दर्ता गर्न जाँदा दुगडले पहिले नै दर्ता गरेको भेटियो ।

दुगडले ट्रेडमार्क चोरी गरेको उजुरी लिएर उद्योग विभागमा भारतीय कम्पनी गयो । तर बिराटनगरका दुगडले उद्योग बिभागका तत्कालीन कानुन शाखाका उपसचिव दीपक घिमिरे (हाल जिल्ला न्यायाधीश) सँग सेटिङ गरी चोरीको कुरेकुरेको ट्रेडमार्कको मुद्दामा आफ्नो पक्षमा फैसला गराए ।

कुरकुरे प्रकरणलाई दिनलाई रात पार्ने फैसलाका रुपमा विभागभित्र लिने गरिएको छ । ट्रेडमार्क चोरीमा आफूलाई जिताएबापत मोति दुगडले दीपक घिमिरेलाई केपी शर्मा ओलीकोमा लिएर गए मात्र होइन, ओलीमार्फत् न्यायपरिषदबाट जिल्ला न्यायाधीश नै नियुक्ति गराई बाँके पदस्थापन गराए ।

कानुन मन्त्रालयमा २९ औं नम्बरका कनिष्ट घिमिरेले ट्रेृडमार्क चोरीमा दुगडलाई मात्र होइन, तिवारीले घिमिरेको सहयोगमा बहुराष्ट्रिय कम्पनी बोटलर्स नेपालको कोकाकोलाको ट्रेडमार्कचोरी गर्ने कम्पनी क्लवकोलालाई जिताएका थिए । हुबहु क्लवकोलाको ट्रेडमार्क दर्ता गरेको क्लबकोलालाई करोडभन्दा बढी घुस लिएर जिताएको आरोप घिमिरेमाथि लाग्ने गरेको छ । बोटलर्स नेपाल उक्त आदेशप्रति असन्तुष्ट रहेको बोटलर्स नेपालले तत्कालीन उद्योग मन्त्री, सचिवलाई भेटेर असन्तुष्टि जाहेर गरेको थियो ।

त्यसैगरी चर्चित अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डको ट्रेडमार्क चोरी गरी दर्ता गर्नेमा कैलाशचन्द्र गोयलको नाम आउँछ । चर्चित उत्पादनको ट्रेडमार्क उद्योग बिभागमा दर्ता गर्ने र उक्त कम्पनी नेपालमा लगानी गर्न आएमा सुरुमै ट्रेडमार्कको झमेलामा पर्ने गरेका छन् । गोयलका कारण नेपाली बजारमा सुपरिचित जापानी ब्राण्ड कन्साई नेरोल्याक पेन्ट्स झमेलामा परेको घटनालाई लिन सकिन्छ ।

नेरोल्याकको नेपाली कम्पनी ‘केएनपी’ जापानविरुद्ध गोयलले मुद्दा हाले । झन्डै एक सय वर्ष पुरानो र ६० देशमा साझेदारीमा सञ्चालन रहेको बहुराष्ट्रिय कम्पनी कन्साईले नेपालमा ८ बर्षअघि उत्पादन सुरु गरेको हो । गोयलले चोरी गरेको तर कन्साईको विश्वभर परिचित आफ्नै आधिकारिक ट्रेडमार्कविरुद्ध गोयलले २० वटा उत्पादनमा मुद्दा हालेर दिनुसम्म दुःख दिए ।

४० करोड रुपैयाँ विदेशी लगानी लिएर नेपाल भित्रिएको कन्साई पेन्ट्सको ट्रेडमार्क गोयलले चोरी गरिदिएपछि जापानी ब्राण्ड मुद्दा लड्दालड्दा हैरान छ । ८ बर्षसम्म पनि मुद्दामै अल्झिनुपरेपछि विदेशी लगानीकर्तामा कस्तो प्रभाव पर्ला ?  यो मर्म उद्योग विभागदेखि अदालतले समेत बुझ्न सकेका छैनन् । ट्रेडमार्क चोरी गर्ने गिरोहका कैलाश गोयलको पहुँच यति छ कि उनी हरेक न्यायाधीशको घरमा तरकारी, फलफूल बोकेर पुग्ने गरेका छन् ।

कतिपय न्यायाधीशको घरमा रङ लगाइदिने काम समेत गरिदिन्छन् । उनको काम नै चर्चित विदेशी वा स्वदेशी ब्रान्डको ट्रेडमार्क चोरी गरी दर्ता गर्ने र पछि उक्त कम्पनीले उद्योग संचालन गरिसकेपछि मुद्दा हाल्ने हुँदैआएको छ । गोयलको उद्योग विभागदेखि सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीशसम्म सेटिङ छ । गोयल ललिता निवास जग्गाकाण्डका मुख्य आरोपी हुन् ।

यी केही उदाहरण हुन्, ट्रेडमार्क चोरी गर्नेहरुको पक्षमा बिभागदेखि प्रधानमन्त्री र न्यायालयसम्म सेटिङका । करिब ६ सय उत्पादनका ट्रेडमार्क चोरीका मुद्दा फैसलामा समेत सेटिङ हुने गरेको छ । दररेट अनुसार घुस नबुझाएसम्म ट्रेडमार्क चोरीका मुद्दामा फैसला नै नहुनेगरेको गुनासो छ ।

सुशीला कार्कीको फैसला पुनरावलोकन गरी ट्रेडमार्क चोरकै पक्षमा आदेश

नेपालको अदालतमा पानमसलाको ट्रेडमार्कलाई निकै उच्च मूल्यांकनमा हेर्ने गरेको पाइन्छ । शुद्ध प्लस ब्रान्डको टे«डमार्कको फैसला १ बर्षमा २ पटक भयो । तत्कालीन प्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीले वास्तविक ट्रेडमार्कका हकदार विकास केडियाको पक्षमा फैसला गरेकी थिइन् । तर, ओमप्रकाश मिश्रले उक्त आदेश पुनरावलोकन गरी ट्रेडमार्क चोरी गरी उत्पादन गर्ने वीरेन्द्र कनौडियाको पक्षमा शुद्ध प्लसको ट्रेडमार्क हुने फैसला गरे ।

कनौडियाले विकास केडियाले उत्पादन गर्दैआएको शुद्ध प्लसको टे«डमार्क चोरी गरी दर्ता गराएका थिए । तर न्यायालयले नै पूर्वसहायक मन्त्री कनौडियाको पक्षमा फैसला गर्दा वास्तविक ट्रेडमार्कका हकदार विकास केडिया अन्यायमा परे । यस्ता धेरै आदेश राजनीतिक तहको निर्देशन र न्यायालयमा पहुँचका आधारमा भएका छन् ।